Węzeł kolejowy w Sierpcu

Dworzec kolejowy w Sierpcu. Dwudziestolecie międzywojenne. Fot. nieznany.


 KOLEJ W SIERPCU – PIERWSZOWOJENNE „WĄSKIE TORY”

Cały okres zaborów, to czas wyczekiwania dla sierpczan kolei żelaznej. Nawet reaktywowanie w 1867 roku powiatu z siedzibą w Sierpcu nie przybliżyło „żelaznych dróg” nawet na kilometr w stronę Sierpca. Najbliższa stacja kolei znajdowała się w Mławie.

Pierwsze tory „zawitały” do Sierpca w 1916 roku, kiedy to niemiecka armia wybudowała wąskotorową linię kolejową na trasie Lubicz-Sierpc. Miała ona służyć głównie wywozowi zrabowanego mienia i płodów rolnych na zachód. Z upływem czasu linię wydłużono do Nasielska. Stacja kolejki znajdowała się w północnej części miasta, w okolicach cmentarza parafialnego, przy ul. Kościuszki. Linię do Nasielska przebudowano po 8 latach na normalnotorową, a linia w kierunku Lubicza i Torunia funkcjonowała jako wąskotorowa jeszcze do końca lat trzydziestych XX wieku.


KOLEJ NORMALNOTOROWA – DŁUGO WYCZEKIWANE OTWARCIE

Po odzyskaniu niepodległości rozpoczęto prace nad budową nowych, wariantowych połączeń między terenami dawnych zaborów. Jednym z nich miała być linia łącząca Nasielsk z Toruniem i będąca najkrótszym połączeniem między Warszawą i Toruniem. Do prac przystąpiono na podstawie ustawy z dnia 11 kwietnia 1919 r. Rozpoczęto je jeszcze w warunkach wojennych, przerywając na czas wojny polsko-bolszewickiej 1920 r. Prace polegały na przebudowie istniejącej linii wąskotorowej na linię o normalnym prześwicie torów. Prace skupiły się na odcinku Raciąż – Nasielsk. Główne utrudnienia napotkane na budowie wynikały z braku dokonania przez Niemców wywłaszczenia zajętych obszarów, przebiegu linii częściowo wzdłuż drogi, dużych spadków i łuków o małych promieniach. W czasie budowy utrzymywano normalny ruch na linii wąskotorowej. Ruch otwarto w 1. poł. 1924 r.

Otwarto wówczas dworzec w Sierpcu (więcej na jego temat >>).

W kolejnych latach aż do 1938 roku, otwarte zostały linie do Płocka (1934),  Torunia (1937), i Brodnicy (1938). W pobliżu zbudowano: wieżę ciśnień według znormalizowanego projektu z lat 20 (jej analogie znajdujemy w wielu miastach Polski), budynki magazynu towarowego, wagę i kolonię domków kolejarskich. Brak jest danych o istnieniu w tym czasie w Sierpcu parowozowni.

W latach 30. wybudowano trzy modernistyczne nastawnie, dokonano niewielkiej korekty układu torowego stacji oraz wybudowano niewielką parowozownię w miejscu istniejącej.

W czasie wojny stacja była intensywnie wykorzystywana przez okupanta. Rozbudowano parowozownię, a obok istniejących obiektów wybudowano tymczasową, prowizoryczną halę, która miała służyć do czasu wzniesienia nowej. Koniec wojny przerwał prace, a budynki uległy zniszczeniu. Jednak zachowane niemieckie plany wykorzystano do kontynuacji prac. W latach 50. XX w. zakończono budować nową halę parowozowni. Jest to ceglany, czterostanowiskowy obiekt na planie prostokąta z wjazdem od jednej strony (parowozownia czołowa) o architekturze typowej dla dla kolei niemieckich lat 30. i 40.

Ciekawym jest fakt, iż jeden z przodujących na Mazowszu węzłów jakim był Sierpc nie posiadał nigdy tak typowego urządzenia jakim jest obrotnica.  Wymyślono jednak sposób na szybkie obracanie parowozów. Otóż w okolicy lokomotywowni,  obecną ulicę Dworcową przecinają dwie pary pojedynczych, pozarastanych obecnie torów. Jest to fragment urządzenia zwanego potocznie trójkątem. Jest to łatwiejszy i tańszy sposób obracania pociągu. Otóż na taki oddzielny tor wjeżdżał pociąg i przejeżdżając kilka metrów mijał zwrotnicę, następnie wjeżdżał na dodatkowy drugi tor i po chwili pojawiał się na pierwszym torze już obrócony.

Charakterystyczne w sierpeckim węźle jest to, że patrząc od strony Torunia czy Brodnicy najpierw znajduje się tzw. grupa towarowa, a dopiero po przejechaniu jej wjeżdża się na stację osobową. Całość ruchu na stacji jest zawiadywana z trzech nastawni, z czego dwie znajdują się na jej krańcach, natomiast jedna mniej więcej na styku grupy towarowej i stacji osobowej. Stacja posiada trzy perony i obydwie linie przechodzące przez nią, nie są zelektryfikowane. Dominują semafory kształtowe. Kasy znajdowały się w budynku dworca, obecnie są jednak nieczynne.

 Remont-dworca03-Sierpc1

 

W latach PRLu stacja przeżywała rozkwit. W pamięci mieszkańców zachowały się pociągi, które odjeżdżały stąd nawet w odległe zakątki Polski. Dworzec tętnił życiem.

Dla wielu miłośników kolei Sierpc stał się miejscem kultowym. Stało się tak za sprawą tego iż w Sierpcu dokańczało żywota wiele kolejowych „zabytków”. To tutaj można było spotkać aż do 1991-1992 roku pociągi w składzie Ol49.Do końca 1988 roku Sierpc był prawdziwą enklawą parową, bowiem stacja nie posiadała na stanie ani jednego Diesla, i ruch na wszystkich 4 szlakach praktycznie w 99% opierał się na parowozach.

Sierpecki węzeł stał się też jedną z ostatnich ostoi normalnotorowej odmiany lokomotyw serii ST44, popularnie zwanych”gagarinami”. Ta jedna z najliczniejszych niegdyś serii lokomotyw na PKP, ze względu na swą paliwo- i olejożerność oraz negatywne oddziaływanie na torowisko, została powoli wycofywana ze służby.

Na przełomie XX i XXI wieku, ruch na stacji zaczął umierać. Sukcesywnie zamykano ruch pasażerski na wszystkich czterech kierunkach. W 1995 roku zamknięto trasę Sierpc-Płock, w 2000 Sierpc-Brodnica. W 2004 roku zamknięto wszystkie przewozy pasażerskie. Jedynie przez sierpeckie tory przejeżdżały towarowe składy, najczęściej na trasie Brodnica-Sierpc-Płock.

Budynki kolejowe opustoszały, a następnie uległy dewastacji. Budynek dworca jest w fatalnej kondycji, nie mówiąc o zagrażających życiu lokomotywowni i budynkach gospodarczych. Na oddzielny artykuł zasługuje historia wieży ciśnień, którą spotkał podobny los.

Iskierką nadziei stało się przywrócenie ruchu pasażerskiego na trasie Sierpc-Nasielsk w 2006 roku. Od czerwca tego roku, regularnie na trasie tej kursują szynobusy Kolei Mazowieckich. W 2007 roku reaktywowano połączenie z Toruniem za sprawą kujawskiej firmy Arriva PCC obsługującej linie na pasażerskich trasach województwa kujawsko-pomorskiego. Od grudnia 2007 roku mamy możliwość dojazdu do Kutna przez Płock dzięki szynobusom Kolei Mazowieckich. Nieeksploatowana do dziś dnia pozostaje linia Sierpc-Brodnica, na której sporadycznie pojawiają się towarowe składy.


To, że kilka razy na dzień usłyszymy gwizdek nadjeżdżającego szynobusu, nie powinno budzić w nas nadmiernej euforii. Warto przypomnieć sobie dobre czasy, w których sierpeckim dworcem rządził stary, poczciwy parowóz, nie żaden spalinowy autobus na szynach.


BIBLIOGRAFIA:

Reklamy