Pomnik żołnierzy radzieckich

  Pomnik w 2011 roku
Fot. T. Kowalski

Na części dawnego cmentarza ewangelickiego w Sierpcu, przy szosie prowadzącej do Lipna (dziś ulica Tadeusza Kościuszki) wydzielona została kwatera dla żołnierzy Armii Czerwonej poległych na przełomie 1944 i 1945 roku na terenie powiatów: sierpeckiego, płockiego i mławskiego.

  Pomnik w latach 80-tych XX wieku
Fot. Archiwum WKZ w Płocku

Pośrodku kwatery wzniesiono w 1949 roku okazały pomnik z płaskorzeźbą oraz z napisami w językach polskim i rosyjskim.

Polska wersja inskrypcji głosi:

BOHATERSKIM ŻOŁNIERZOM
ARMII RADZIECKIEJ
WYZWOLICIELOM POLSKI
POLEGŁYM W WALCE
Z HITLEROWSKIM OKUPANTEM
WDZIĘCZNI MIESZKAŃCY POWIATÓW
SIERPCA, PŁOCKA I MŁAWY.

Zbiorowa mogiła skrywa szczątki blisko 770 żołnierzy radzieckich. Spoczywający tu żołnierze pochodzili m.in. z 65 Armii 2 Frontu Białoruskiego, biorącej udział w wyzwalaniu Sierpca. Jednak ciała spoczywających tu żołnierzy były do około 1949 roku ekshumowane z różnych, rozsianych po północnym Mazowszu mogił, gdzie spoczywali radzieccy wojskowi polegli na przełomie 1944 i 1945 roku.


Z jednej z takich właśnie mogił w 3 kwietnia 1949 roku znajdującej się w Chamsku (dziś pow. żuromiński) przeniesiono uroczyście i z honorami pochowano w Sierpcu (pomnik był wówczas w budowie) ciało nieznanego radzieckiego żołnierza.

  Pogrzeb nieznanego żołnierza Armii Czerwonej.  3.04.1949. Sierpc
Fot. PAP

W uroczystościach udział brali m.in.: przedstawiciel Armii Radzieckiej – pułkownik Własow, przedstawiciel Wojska Polskiego – generał Jerzy Bordziłowski, wojewoda warszawski Lucjusz Dura (który wygłosił okolicznościową mowę), oraz przewodniczący Wojewódzkiej Rady Narodowej – Mieczysław Lipert.

Wydarzenie to zostało uwiecznione na szeregu fotografii, znajdujących się dziś w zbiorach Polskiej Agencji Prasowej. Skany zdjęć prezentujemy na łamach Stary Sierpc Online poniżej:

 
Ekshumacja i pogrzeb nieznanego żołnierza Armii Czerwonej.  3.04.1949. Chamsk-Sierpc
Fot. PAP

Ekshumacja i pogrzeb nieznanego żołnierza Armii Czerwonej.  3.04.1949. Chamsk-Sierpc
Fot. PAP

Ekshumacja i pogrzeb nieznanego żołnierza Armii Czerwonej.  3.04.1949. Chamsk-Sierpc
Fot. PAP
 
Ekshumacja i pogrzeb nieznanego żołnierza Armii Czerwonej.  3.04.1949. Chamsk-Sierpc
Fot. PAP
 
Ekshumacja i ogrzeb nieznanego żołnierza Armii Czerwonej.  3.04.1949. Chamsk-Sierpc
Fot. PAP
 
Pogrzeb nieznanego żołnierza Armii Czerwonej.  3.04.1949. Sierpc
Fot. PAP
 
Pogrzeb nieznanego żołnierza Armii Czerwonej.  3.04.1949. Sierpc
Fot. PAP
 
Pogrzeb nieznanego żołnierza Armii Czerwonej.  3.04.1949. Sierpc
Fot. PAP
  
Pogrzeb nieznanego żołnierza Armii Czerwonej.  3.04.1949. Sierpc
Fot. PAP

Pogrzeb nieznanego żołnierza Armii Czerwonej.  3.04.1949. Sierpc
Fot. PAP
 
Pogrzeb nieznanego żołnierza Armii Czerwonej.  3.04.1949. Sierpc
Fot. PAP

W latach 80-tych pomnikiem-mogiłą opiekowała się Komenda Powiatowa Milicji Obywatelskiej. Dziś kwatera ta otoczona jest należytym szacunkiem i zachowany jest na niej porządek. Z inicjatywy władz miasta wykonywane są bieżące remonty poprawiające jego stan techniczny.

Pomnik w latach 80-tych XX wieku
Fot. Archiwum WKZ w Płocku

Po latach, na polach grobowych pojawiły się dwie tablice przywiezione przez rodziny żołnierzy odwiedzających cmentarz w Sierpcu. Upamiętniono w ten sposób:

Karpa Fietistowicza Żerlicyna (1899-1944)
i
Mikołaja Mikołajewicza Sierżantowa (zm. 14 stycznia 1945)

  Tablica kommemoratywna
Fot. T.Kowalski
 
Tablica kommemoratywna
Fot. T.Kowalski

Szkoda, że przy okazji remontów pomnika przez ostatnie lata nie podjęto się choć częściowego upamiętnienia nazwisk poległych. Okazuje się bowiem, że w zasobach Urzędu Miasta zachowała się Księga Cmentarna tego obiektu z wypisem prawie 200 zidentyfikowanych żołnierzy oraz podziałem pól grobowych na miejsca skąd ekshumowano zwłoki żołnierzy.




 

CMENTARZ I WOJNY ŚWIATOWEJ W SIERPCU?
Oddzielnym tematem jest pierwotna funkcja kwatery.
Wiemy, że cmentarz znajdujący się za drugą (środkową) bramą obecnego cmentarza parafialnego, służył miejscowym ewangelikom za miejsce pochówku, od początku XIX wieku.

Według informacji przekazanej przez Jerzego Głuchowskiego, w 1915 roku wydzielono z części cmentarza ewangelickiego kwaterę dla niemieckich żołnierzy poległych podczas I wojny światowej.

Wnioskować więc można, że kwaterę wykorzystano powtórnie po zakończeniu II wojny światowej, dla pogrzebania poległych czerwonoarmistów.

Fakt ten potwierdzają, nieliczne, choć zachowane ślady w terenie.

Jest to jednak temat na dokładniejsze studia i kwerendę materiałów archiwalnych. Fakt istnienia w Sierpcu cmentarza żołnierzy z „Wielkiej Wojny” może dać nowe światło dla badań nad przeszłością naszego miasta. Warto się ku temu pochylić i poświęcić tematowi – osobny artykuł.

 
Pomnik w 2011
Fot. T. Kowalski

PODSTAWA ŹRÓDŁOWA:
– Gąsiorowski P.B., Nekropolie ziemi sierpeckiej, Sierpc 2005, s.131
– Ewidencja Miejsc Walk i Pamięci Narodowej zachowana w zbiorach Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Płocku
– Strona internetowa Polskiej Agencji Prasowej

Reklamy