Cmentarz ewangelicki – Czartownia

CZARTOWNIA (ob. Józefowo, gm. Szczutowo, pow. sierpecki)
dawniej również Teuflingen, Tschartowina, Tschartownia


Położenie cmentarza – mapy

Czartownia-KDWR 1914

Fragment niemieckiej mapy Karte des westlichen Russlands z 1914 roku (arkusz E 30 Sierpc, skala 1:100 000) z zaznaczonym zielonym okręgiem cmentarzem ewangelickim w Czartowni.

Czartownia-WIG-1940

Fragment niemieckiego przedruku polskiej mapy WIG z lat 1929-39 w skali 1:25000 z 1940 roku (arkusz 3729 D Skempe, skala 1:25 000) z zaznaczonym zielonym okręgiem cmentarzem ewangelickim w Czartowni.

LINK DO WSPÓŁCZESNEJ MAPY GOOGLE >>


Opis cmentarza

Położenie

DSC_0384


DSC_0391

Cmentarz położony w centralnej części wsi. Można do niego dojechać kierując się drogą krajową nr 10 z Sierpca do Lipna i na wysokości Józefowa skręcić w drogę wojewódzką numer 539. Około kilometr na południe, po minięciu po lewej stronie zabudowań dawnej Spółdzielni Kółek Rolniczych skręcamy w lewo w drogę gruntową. 20 metrów dalej, po prawej stronie znajduje się cmentarz.

Czartownia-plan wsi

Czartownia – plan wsi i rozmieszczenie gospodarstw. Według relacji Arthura Plitta rysował Tomasz Kowalski, 2011 r.


Podstawowe informacje

Założony w połowie XIX wieku. Skromny rozmiarami, usytuowany na niewielkim wzgórzu. Ogrodzony niegdyś sztachetowym płotem, posiadał wejścia od południa i północy, połączone aleją biegnącą środkiem cmentarza. Po II wojnie światowej opuszczony i sukcesywnie niszczony (głównie za przyczyną bezmyślnych, niecywilizowanych działań ludzi, w tym znajdującej się w sąsiedztwie Spółdzielni Kółek Rolniczych).

W 2011 roku sierpecka grupa „Ultima Thule” podjęła działania porządkujące nekropolię. Ogrodzono ją drewnianym płotem, usytuowano nowy krzyż cmentarny i tablicę informacyjną. Odkryto i zakonserwowano zachowane nagrobki. W 2011 roku na cmentarzu odbyło się ekumeniczne nabożeństwo, a nekropolię oddano w opiekę Zespołowi Szkół Ogólnokształcących w Gójsku, który w znacznym stopniu przyczynił się do odnowienia cmentarza.

Na terenie nekropolii zachował się ciekawy, zabytkowy drzewostan.

[cyt. za.: Kowalski 2012, s. 79]

Według dokumentów zachowanych w AGAD [a omówionych m.in. przez: Kłodawski 2009], ok. 1840 r. w Czartowni zamieszkiwała grupa 15 osób wyznania ewangelicko-reformowanego czyli kalwinistów.

Czartownia-plan cmentarza

Czartownia. Plan cmentarza ewangelickiego. Na podstawie pomiarów w terenie rysował Tomasz Kowalski, 2011 r.


Inskrypcje

(edycja: Tomasz Kowalski 2016)

.

czartownia-gruschke2017[HI]ER RUT I[N] GOTT
[AL]WINE GR[US]CHKE
[GEST.] D. 17 VII [1933]
[IM] A. V. 2[7 J.]

[DIE] MIT TRAE[NEN SÄEN]
WERDEN [MIT]
[FRE]UDEN E[RNTEN.]


Uwagi TK:

polskie tłumaczenie:

TU SPOCZYWA W BOGU
ALWINE GRUSCHKE
ZM. DN. 17 VII 1933
W WIEKU 27 LAT
“KTÓRZY WE ŁZACH SIEJĄ
ŻĄĆ BĘDĄ
W RADOŚCI”

Lastrykowa tablica jest silnie zniszczona. Brakuje kilku fragmentów jej lica z kluczowymi fragmentami inskrypcji. Błędy (jak RUT zamiast RUHT) świadczą o lokalnym wykonawstwie obiektu. W dolnej partii tekstu wykorzystano fragment pieśni: Die mit Tränen säen, autorstwa Heinricha Schütza (1585-1672), na podstawie Psalmu 126.

Tożsamość zmarłej ustalona dzięki wspomnieniom Arthura Plitta, urodzonego w Czartowni w 1931 roku. Na podstawie aktu zgonu zachowanego w księgach metrykalnych parafii ewangelickiej w Sierpcu [#50/1933] można dodać, że Alwine Gruschke (vel Gruszke) zmarła 18 lipca 1933 roku o godzinie 1 w nocy (na nagrobku zanotowano datę 17 lipca), w wieku 27 lat. Była żoną Augusta Gruschke (używającego spolszczonej wersji nazwiska – August Gruszka), rolnika z Modrzewia. Przed śmiercią mieszkała w Modrzewiu, urodziła się w Gozdach. Jej rodzicami byli Fryderyk i Ewa (vel Emma) z Netzlafów małżonkowie Witkowscy (zob. nagrobek poniżej). Osierociła dzieci: Augusta Ottona (ur. 1929 r.) i Edwarda (ur. 1931 r.). Jej rok starszą siostrą była Antonina Witkowska, która wyszła (#1/1923) za nauczyciela z Czartowni (a potem pracującego w Osówce) Gustawa Schlachtera (ur. 1896 r.).

.

czartownia-witkowscy2017HIR RUHEN IN GOTT
EVA   FRIDRICH
WITKOWSKI   WITKOWSKI
GEST. D. 24.3.1943  G. D. 16.3.1943
IM A. V. 77   IM A. V. 82

HIMMELAN GET UNSERE
BAHN. WIR SIND GÄSTE
NUR AUF ERDEN.


Uwagi TK:

polskie tłumaczenie:

TU SPOCZYWAJĄ W BOGU
EVA | FRIDRICH
WITKOWSKI | WITKOWSKI
ZM. DN. 24.3.1943 | ZM. DN. 16.3.1943
W WIEKU 77 L. | W WIEKU 82 L.
„KU NIEBU WIEDZIE NASZA
DROGA. JESTEŚMY TYLKO
GOŚĆMI NA ZIEMI”.

Tablica jest zachowana w stosunkowo dobrym stanie. Błędy (jak HIR zamiast HIER czy GET zamiast GEHT) świadczą o lokalnym wykonawstwie obiektu. W dolnej partii tekstu wykorzystano fragment pieśni: Himmelan geht unsere Bahn, autorstwa Benjamina Schmolcka, (1672-1737).

Jak ustalił Paweł Bogdan Gąsiorowski nagrobek upamiętnia małżonków Witkowskich – Fryderyka (ur. 1861, zm. 16 III 1943 r.) i Ewę z domu Netzlaf (ur. 1866, zm. 24 III 1943), którzy byli rolnikami mieszkającymi w Podjabłoniu (par. Chrostkowo), później w Gozdach i w końcu w Czartowni (por. Gąsiorowski 2005, s. 70).

Ich pierwsza córka Antonina wyszła za nauczyciela z Czartowni (a potem pracującego w Osówce) Gustawa Schlachtera (ur. 1896 r.; zm. 1956 r.). Druga córka Alwina wyszła za rolnika Augusta Gruszkego. Zmarła przedwcześnie w 1933 roku, pochowana została w Czartowni (zob. nagrobek wyżej). Witkowscy mieli również starszego syna Rudolfa (ur. 1902 r.; który ożeniony był z siostrą wspomnianego wyżej Augusta Gruszkego, Amalią).

  DSC_1866Krzyż nr 1:

czartownia-plitt2017HIER RUHEN IN GOTT:

Tu spoczywają w Bogu:
Adolf Julius PLITT
* 03. 07. 1873     † 22. 12. 1938
Euphrosyne PLITT
geb. Eggert

* 16. 04. 1876     † 29. 11. 1928
RUHT IN FRIEDEN!

Spoczywajcie w pokoju!

Krzyż nr 2:

czartownia-fass2017HIER RUHT IN GOTT:

Tu spoczywa w Bogu:
Anton FASS
* 1884     † 24. 02. 1932
Hier ruhen auch seine Eltern:

Tu spoczywają również jego rodzice:
August FASS

Eva FASS, geb. SCHIEMAN
RUHT IN FRIEDEN!


Spoczywajcie w pokoju!


Mieszkańcy

Treichel (na s. 81) wymienia nauczycieli z Czartowni i Osówki:

  • Gustav Schlachter
  • Daniel Retz
  • Michael Janetzki

Arthur Plitt (na s. 88-90) publikuje wykaz mieszkańców kantoratu w Czartowni. Przywołam ją w całości, wg oryginalnego zapisu:

Wykaz miejscowości i rodzin kantoratu w Czartowni

Wieś Czartownia (Teuflingen)

  • Dase Gustav i Lydia z d. Fass
  • Fass Rudolf i 1. Olga z d. Schulz; 2. Emilie z d. Müller
  • Fender Ernst i Olga z d. Lojewski (wdowa po Liedtke); poprzedni właściciel gospodarstwa: Molzan i Schielke
  • Guse Emil i Auguste z d. Schiemann; poprzedni właściciel gospodarstwa: Schiemann
  • Golin Edmund i Amanda z d. Rodetzki (wdowa po Retz); poprzedni właściciel gospodarstwa: Retz
  • Knopf Emil i Berta z d. Winter (wdowa po Karl Knopf)
  • Krüger Artur i Ottilie z d. Strelau; poprzedni właściciel gospodarstwa: Krüger Friedrich
  • Ott Friedrich i Ida z d. Albrecht (wdowa po Anton Fass); poprzedni właściciel gospodarstwa: Anton Fass (>> zob. nagrobek)
  • Plitt Hermann i Martha z d. Winter; poprzedni właściciel gospodarstwa: Adolf Julius Plitt (>> zob. nagrobek rodziców – Adolfa Juliusza i Eufrozyny Plittów)
  • Ristau Alexander i Pauline z d. Richter; poprzedni właściciel gospodarstwa: Johann Richter
  • Ristau Eduard i Martha z d. Schielke
  • Rossol Rudolf i Alwine z d. Schielke
  • Schielke Adolf i 1. Mathilde z d. Wojke; 2. Martha z d. Gogolin; poprzedni właściciel gospodarstwa: Adam Schielke
  • Schlachter Gustav; poprzedni właściciel gospodarstwa: szkoła kantoralna
  • Schmidt Hugo i Amalie z d. Krüger; poprzedni właściciel gospodarstwa: Gottfried Schmidt
  • Wittkowski Rudolf i Amalie z d. Gruschke; poprzedni właściciel gospodarstwa: Friedrich Wittkowski (>> zob. nagrobek); a wcześniej: Karl Plitt
  • Wojke August i Ottilie z d. Bonkowski; poprzedni właściciel gospodarstwa: Luise Wojke

Wieś Józefowo (Körningen)

  • Blank Michael i Mathilde z d. Fass

Wieś Gójsk (Glaubitz)

  • Brauer Eduard i Emma z d. Bilitz
  • Großhans Julius i Olga z d. Bonkowski
  • Huf (?) i Agnes z d. (?)
  • Romey (?)
  • Sywottek Franz i Minna z d. Beister

Wieś Modrzewie (Lärchenhort)

(druga część wsi należała do kantoratu w Gozdach >> zobacz więcej)

  • Bischke Eduard i 1. Ephrasine z d. Wunsch; 2. Pauline z d. Radetzki; 3. Auguste z d. Gurski
  • Czarski Eduard i Wanda z d. Bischke
  • Dase Anton i Emilie z d. Maluschewski (wdowa po Retz)
  • Dase Leopold i Pauline z d. Fender; poprzedni właściciel gospodarstwa: Fender
  • Gogolin Emil i Auguste z d. Ristau
  • Gruschke August i 1. Alwine z d. Wittkowski (>> zobacz nagrobek); 2. Wanda z d. Pommerenke
  • Harbart (?)
  • Krüger Ernst i Olga z d. Bischke; poprzedni właściciel gospodarstwa: Bischke
  • Krüger Otto i Eva z d. Gogolin (wdowa po Maluschewski)
  • Maluschewski Emil i Emma z d. Ristau; poprzedni właściciel gospodarstwa: Ristau
  • Mann Adolf i Emilie z d. Leide
  • Palau Ludwig i Olga z d. Kerntopf
  • Ristau Rudolf i Mathilde z d. Munter
  • Ritz Adolf i (?)
  • Schmidt Karll i Emilie z d. Retz
  • Schlitter

Wieś Łazy (Schleichenau)

  • Erdmann Adam i Wanda z d. Fender
  • Erdmann Eduard i (?)
  • Mews Gustav i (?); wcześniej w Żochowie
  • Oesterreich (?) i (?)
  • Spadzinski Eduard i Berta z d. Lampert; wcześniej w Żochowie (>> zob. tabliczkę na cmentarzu w Gozdach)

Wieś Mościska

  • Herzber Eduard i (?); poprzedni właściciel gospodarstwa: Wickner
  • Kletz

Wsie Likiec, Antoniewo, Blinno

  • Gronewald (?) i (?)
  • Klann Eduard i (?) z d. Richter

Agnieszkowo

  • Czarski (lub Zarski) (?) i (?)
  • Schramm Gustav i (?)

Wieś Chlewiki (Schleidenau)

  • Heim Ludwig i Mathilde z d. Lischowski
  • Leide Emil i Emma z d. Kröning; poprzedni właściciel gospodarstwa: Kröning i Gustav Czarski
  • Ratzlaf Emil i Emma z d. (?)
  • Ratzlaf Karl i Wanda z d. Rindfleisch
  • Wojke Edmund i Lydia z d. Gogolin

Wieś Wólka

  • Peplau (?) i Marta z d. Maluschewski
  • Rose Friedrich i 1. Mathilde z d. Stober; 2. (?); 3. (?) z d. Tews

Varia

Wiedza na temat ewangelickich mieszkańców wsi poszerzyła się znacznie po podjęciu prac porządkowych na cmentarzu.Odkryte zostały dwie płyty nagrobne z inskrypcjami, a dzięki pomocy Arthura Plitta udało się zlokalizować groby rodziny Plittów i Fassów, w pobliżu których umieszczono w 2011 roku współczesne drewniane krzyże z metalowymi polsko-niemieckimi tabliczkami.

Utrzymuję kontakt z potomkami rodzin pochodzących z Czartowni, m.in. z rodziną Plitt oraz rodziną Dietzsch.

Cmentarz jest dobrze utrzymany dzięki zaangażowaniu dyrekcji, nauczycieli i uczniów z Zespołu Szkół Ogólnokształcących w sąsiednim Gójsku.


Prace porządkowe

/w budowie/, póki co link:

http://www.sierpc.com.pl/ultima/?Nasza__dzia%C5%82alno%C5%9B%C4%87:Czartownia_2011


O cmentarzu dotychczas

Jedna myśl w temacie “Cmentarz ewangelicki – Czartownia

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s