Cmentarz ewangelicki – Sokołowy Kąt

SOKOŁOWY KĄT (gm. Siemiątkowo, pow. żuromiński)
dawniej również Sokołowy Kont, Falkenwinkel


Położenie cmentarza – mapy

SokolowyKat ROS

Fragment rosyjskiej mapy Новая Топографическая Карта Западной России z 1915 roku (arkusze XX-6, XX-7, skala 1:84 000) z zaznaczonym zielonym okręgiem cmentarzem ewangelickim w Sokołowym Kącie (podpisany jako Кл. [=Кладбище, cmentarz]).

SokołowyKąt 1953

Fragment mapy Wojskowego Instytutu Geograficznego Mapa Szczegółowa Polski z 1940 roku (arkusz 3730 A Beschyn, skala 1:25 000) z zaznaczonym zielonym okręgiem cmentarzem ewangelickim w Sokołowym Kącie.

LINK DO WSPÓŁCZESNEJ MAPY GOOGLE >>


Opis cmentarza

Położenie

Dziś działka dawnego cmentarza podzielona jest pomiędzy dwie wsie – Sokołowy Kąt (część zachodnia) oraz Łopacin (część wschodnia – ob. Nowa Wieś).

Sokolowy-Geo

Sokołowy Kąt. Czerwoną linią zaznaczono granice między wsiami Sokołowy Kąt i Łopacin. Zielonym prostokątem ujęto dwie części działki cmentarza.

Cmentarz założony na planie prostokąta, dłuższym bokiem przylegającym do gruntowej (sezonowo nieprzejezdnej) drogi prowadzącej do Łopacina, w północno-wschodnim krańcu wsi. Z oddali widoczny jako gęsty las. Część zachodnia silnie zakrzaczona z ograniczonym dostępem (niewidoczne pozostałości nagrobków – być może starsza część cmentarza). Część wschodnia stosunkowo dobrze dostępna. Wejście w pobliżu leśnej przecinki z linią energetyczną. Dojazd do cmentarza utrudniony. Samochód należy zostawić przy zabudowaniach przy drodze do Łopacina (na zdjęciu poniżej) i resztę drogi w kierunku zachodnim pokonać pieszo.

Sokolowy01

Sokołowy Kąt. Zabudowania najbliższe cmentarzowi. Widok w kierunku wsi Łopacin (wschodnim). Cmentarz znajduje się z tyłu po lewej stronie. Fot. T. Kowalski

DSC_0357

Sokołowy Kąt. Droga gruntowa prowadząca od wsi Łopacin w stronę cmentarza (widok w kierunku zachodnim). Fot. Tomasz Kowalski

Sokolowy02

Sokołowy Kąt. Cmentarz ewangelicki. Widok w kierunku wsi (zachodnim). Cmentarz znajduje się po prawej stronie. Fot. T. Kowalski.

DSC_0359

Sokołowy Kąt. Cmentarz ewangelicki. Widok w kierunku Łopacina (wschodnim). Cmentarz znajduje się po lewej stronie. Fot. T. Kowalski.


Podstawowe informacje

Miejscowość Sokołowy Kąt ma najstarszą w dawnej parafii ewangelickiej w Sierpcu (obok Lisic w parafii Bożewo i Karniszyna w parafii Bieżuń) metrykę rozpoczęcia kolonizacji. Przesiedleńcy wyznania protestanckiego pojawili się tu już w końcu XVIII wieku, w czasie tworzenia tzw. Prus Nowowschodnich. Byli to przybysze głównie z obszarów obecnego Pomorza Zachodniego i Lubuszczyzny oraz Mazur. Początkowo podlegli byli jurysdykcji pastorów z Narzymia k. Działdowa. Terytorialnie wieś należała do obszaru rzymskokatolickiej parafii w Gradzanowie.

W 1827 roku było tu 16 gospodarstw, w których mieszkało 139 mieszkańców. W 1840 roku w Sokołowym Kącie mieszkało 56 rodzin z 241 ich członkami wyznającymi luteranizm. W 1880 – 27 gospodarstw z 436 mieszkańcami. W 1925 roku było tu 28 budynków mieszkalnych. Wieś zamieszkiwało 235 osób. 54 były wyznania rzymskokatolickiego, 178 ewangelickiego i 3 osoby (prawdopodobnie) były baptystami. 65 osób wykazało polską przynależność narodową, a 170 – niemiecką.

W 1867 roku w wyznaniowej szkole ewangelickiej uczyło się 38 dzieci (22 chłopców i 16 dziewcząt). Nauczyciel otrzymywał 40 rubli i 26 kopiejek pensji oraz posiadał trzymorgowe gospodarstwo. Szkoła ulokowana była we własnym budynku wzniesionym w konstrukcji szkieletowej. W tym samym gmachu (lub w domu obok) mieścił się kantorat z domem modlitwy, do którego w l. 90. XIX wieku dwaj miejscowi gospodarze – Klepatz i Wojdara – ofiarowali 400 rubli srebrem na kupno dwóch dzwonów. 30 września 1900 roku administrator parafii Sierpc, ks. Gustaw Tochtermann (z Ossówki k. Lipna) poświęcił nowo zbudowany dom modlitwy w Sokołowym Kącie. Stary, stuletni budynek wraz ze szkołą spłonął niedługo wcześniej od uderzenia pioruna. W 1906 roku kantorem i nauczycielem w Sokołowym Kącie był Lembke. W 1925 roku w szkole nauczał A. Kapp.

W latach 1853-55 członkiem kolegium kościelnego parafii ewangelickiej w Sierpcu był m.in. J. G. Preuss z Sokołowego Kąta. W 1906 roku funkcję tę pełnił Dier.

Według niejasnych informacji pierwszy cmentarz w Sokołowym Kącie miał się mieścić w pobliżu domu modlitwy i pochodzić jeszcze z końca XVIII wieku. Nowy cmentarz (na obecnym miejscu) miał zostać założony po utworzeniu w Sierpcu parafii ewangelickiej i kantoratu w Sokołowym Kącie i doprecyzowaniu jego granic i statusu prawnego. Dawnych funkcji grzebalnych posesji niegdysiejszego kantoratu mają dowodzić (według wieści gminnej) wykopywane na niej (podczas prac przy budowie linii wodociągowej) szczątki ludzkie.

W połowie XIX wieku nastąpiła druga fala emigracji w okolice Siemiątkowa, w tym do Sokołowego Kąta. Wieś zasiedlili przybysze z nizin nadwiślańskich.

Kantoralny cmentarz ewangelicki w Sokołowym Kącie

Genezą sięgający początków wieku XIX. Założony na piaszczystym wzgórzu, zniszczony po II wojnie światowej. Zakrzaczony ze zdewastowanymi nagrobkami. Zachowało się kilka obmurowań mogił i tablic inskrypcyjnych, oraz jeden splądrowany grobowiec rodzinny.

[cyt. za.: Kowalski 2012, s. 81]


Inskrypcje

(edycja: Tomasz Kowalski, 2019 r.; Jutta Dennerlein, 2010 r.)

DSC_0371

Ś. † P.
AUGUSTA AMANDA
DALMANN
ŻYŁA LAT 52 ZM.
D. 3. STYCZNIA
1925 R.
STAWIA TĘ
PAMIĄTKE DROGIEJ
MATCE SYN I CÓRKA
SPOCZYWAJ
W BOGU

Uwagi TK:
Nagrobek jest przemieszczony i wtórnie postawiony w pionie (bez związku z konkretnym polem grobowym). Inskrypcja umieszczona jest na fragmencie cokołu pod krzyż (który się nie zachował). Polskojęzyczny napis na grobie może świadczyć o polonizacji rodziny lub miejscowym uzusie kamieniarskim.

Sokołowy04

HIER RUHT IN
GOTT
KARL JULIUS BOEHLKE
28. VI. 1854
28. XI. 1938
RUHE SAIFT [sic!]

Uwagi TK: Lastrykowa płyta jest przemieszczona, nie ma związku z konkretnym polem grobowym. Ozdobiona niegdyś była czterema żeliwnymi, zdobionymi guzami, z których zachował się jeden.


Mieszkańcy

/w budowie/


Varia

Na cmentarzu zachowały się pozostałości żeliwnych, kutych krzyży, lastrykowy krzyż z medalionem z głową Chrystusa oraz splądrowany, zniszczony i zbezczeszczony grobowiec rodzinny. Dewastacja cmentarza postępuje również w ostatnich latach, o czym donosiła prasa żuromińska. Obszar nekropolii jest cyklicznie plądrowany przez grupy „poszukiwaczy”. Mimo zgłoszeń tych czynów odpowiednim służbom, proceder nadal ma miejsce.

Sokołowy06

Sokołowy Kąt. Cmentarz ewangelicki. Pozostałość żeliwnego, kutego krzyża.

Sokołowy07

Sokołowy Kąt. Cmentarz ewangelicki. Krzyż. Medalion z twarzą Chrystusa.

Sokołowy05

Sokołowy Kąt. Cmentarz ewangelicki. Splądrowany i zbezczeszczony grobowiec rodzinny.


O cmentarzu dotychczas

Sokołowy08