Kaplica cmentarna – gruntownie remontowana

Od kilku tygodni, odwiedzającym sierpecki cmentarz parafialny przy ul. Tadeusza Kościuszki, niewątpliwie „rzuca się w oczy” niecodzienny wygląd cmentarnej kaplicy w najstarszej części nekropolii. Obstawiona rusztowaniami, pozbawiona pokrycia i więźby dachowej wraz z pracującym wokół niej zastępem robotników – przywodzi jedną myśl – nareszcie!

Kaplica-2016-07Kaplica cmentarna w Sierpcu | 23 VI 2016 r. | Fot. Tomasz Kowalski

Pochodząca z 1870 roku neogotycka kaplica, wzniesiona staraniem proboszcza sierpeckiego ks. kan. Makarego Grabowskiego (prob. 1855-1890), dzięki przekazanym funduszom dziedzica części Sierpca, Władysława Waśniewskiego, została uroczyście poświęcona w sobotę 3 listopada 1877 roku.

Skoro Waśniewski wyłożył fundusze na budowę kaplicy to może sam w jej podziemiach spoczął? Okazały nagrobek jego syna – Witolda Konstantego Tadeusza Adolfa Waśniewskiego – studenta medycyny Uniwersytetu Warszawskiego (ur. 1856, zm. 1879) znajduje się przy południowej ścianie kaplicy. Istnieje podejrzenie, że kaplica w zamyśle miała być nekropolią dziedziców Waśniewskich (?). Nagrobek młodego Witolda został znacznie uszkodzony w 2011 roku (więcej na Sierpc Online >>), lecz zachował się do dziś dnia. Śladów po pochówku w kaplicy lub w jej obrębie Władysława oraz jego żony Marii z Piwnickich nie udało się znaleźć.

Gruntownie remontowano ją w 1924 roku, za proboszczowania w Sierpcu, ks. kan. Wincentego Chabowskiego (prob. 1922-1928). Przy okazji powiększenia cmentarza o kolejne 2 morgi gruntu, zbudowaniu nowego ceglanego parkanu – odrestaurowano rzeczoną kaplicę z zewnątrz oraz wewnątrz, założono nowy dach kryty blachą oraz uporządkowano kryptę pod jej posadzką. Jak informuje zachowana na fasadzie kaplicy niewielka tablica:

W PODZIEMIACH TEGO KOŚCIÓŁKA | SPOCZYWAJĄ ZWŁOKI | Ś. P. | JANA MALANOWSKIEGO | L. 77 ZM. W 1924 R.

Jak ustalił Paweł Bogdan Gąsiorowski, Jan Malanowski urodził się około 1847 w Maluszynie, zmarł 10 lutego 1924 w Trosce, był rolnikiem z Troski, synem Franciszka i Marianny z Trzcińskich. Czemu spoczął w podziemiach nowo odremontowanej kaplicy? Jaki udział w jej gruntownym remoncie z 1924 roku miał rolnik z Troski, skoro dane mu było spocząć w tym – co by dużo nie pisać – najbardziej reprezentacyjnym miejscu na cmentarzu?

Jeszcze więcej niepewności wzbudza druga tablica (zawieszona bez wątpienia później) upamiętniająca enigmatyczną (nic o niej nie wiemy), również zmarłą w 1924 roku, Józefę z Kędzierskich Kłobuszewską (ur. 1870, zm. 1924). Późniejsze i z pewnością nie związane z kryptą pod kaplicą są nazwiska umieszczone (po 1986 r.) na trzeciej tablicy na fasadzie kaplicy wspominające osoby Kazimierza Grodzickiego (ur. 1877, zm. 1964), oraz Walerię z Orzażewskich Grodzicką (ur. 1885, zm. 1971).

Czy kiedyś uda się ustalić kto tak naprawdę spoczął w podziemiach kaplicy?

Kaplica-daw06Kaplica cmentarna w Sierpcu | l. 20. XX w. | Fot. ze zb. Grażyny Kłos
Kaplica-daw04Kaplica cmentarna w Sierpcu | 1978 r. | Fot. Waldemar Burzawa, ze zb. WUOZ w Płocku

Kaplica zaprojektowana została jako prostokątna w rzucie z wejściem od północy. Elewacje zaplanowane są na niewysokim cokole, w połowie wysokości przedzielone wgłębnym fryzem, zwieńczone szerokim gzymsem. W elewacji północnej na osi umieszczono ostrołukowy rozglifiony portal, nad którym umieszczono odlaną w metalu inskrypcję:

BEATI MORTUI QUI IN DOMINO

[„Beati mortui qui in Domino [moriuntur]” – Błogosławieni umarli, którzy w Panu umierają – Ap 14,13]

Ponad inskrypcją znajduje się nisza w której znajduje się rzeźba Matki Bożej na neogotyckiej konsoli, nad którą takiż baldachim, w którego zwieńczeniu ażurowy krzyż wystający ponad kalenicę dachu. W narożnikach północno-wschodnim i północno-zachodnim znajdują się pinakle o czworobocznym trzonie, pod którymi podwieszone są baniaste formy z blachy cynkowej, zwieńczone pierwotnie kwiatonami (niezachowane). Po bokach trzonów zamontowano rzygacze o formach lwich głów. W elewacji południowej znajduje się rozeta, a narożne pinakle zredukowano do prostopadłościanów zamkniętych namiotowo (niegdyś – jak poświadczają archiwalne zdjęcia – również okryte były neogotyckimi dekoracjami z blachy, dziś niezachowanymi).

Wnętrze jednoprzestrzenne, nakryte kolebkowym sklepieniem.

[na podstawie Karty Ewidencyjnej Zabytków Architektury i Budownictwa w zbiorach WUOZ w Płocku, aut. Iwona de Rosset, listopad 1986]

Kaplica-daw01Kaplica cmentarna w Sierpcu | 1 VIII 2010 r. | Fot. Tomasz Kowalski
Kaplica-daw02Kaplica cmentarna w Sierpcu | 30 VIII 2011 r. | Fot. Tomasz Kowalski
Kaplica-daw03Kaplica cmentarna w Sierpcu | 27 IX 2008 r. | Fot. Tomasz Kowalski
Kaplica-daw05Kaplica cmentarna w Sierpcu | 3 X 2011 r. | Fot. Tomasz Kowalski

Rozpoczęty w czerwcu 2016 roku gruntowny remont kaplicy planowany (i potrzebny) był od dawna. Zapowiedziano go oficjalnie 1 listopada 2015 roku i rozpoczęła się zbiórka funduszy na ten cel. Sfinansowany zostanie on przede wszystkim z ofiar wiernych oraz przy udziale i wsparciu dotacji z Urzędu Miasta Sierpca.

W zakres planowanych prac wejdą: wymiana pokrycia dachowego i więźby dachowej, kapitalny remont blacharskiej dekoracji, wymiana tynków zewnętrznych i wewnętrznych, położenie tzw. tynków renowacyjnych, wymiana sieci elektrycznej, konserwacja lub wymiana stolarki. Przewidziane są także ewentualne wykopy ziemne i izolacja fundamentów, położenie posadzki i nowa malatura.

Wykonawcą robót jest sierpecka firma Budexpol. Proboszcz parafii farnej ks. kan. Andrzej Więckowski przewiduje zakończenie prac na przełomie września i października 2016 roku. Będzie to jednak zależne od posiadanych przez parafię środków na całkowite wykonanie tego zadania.

Kaplica-2016-01Kaplica cmentarna w Sierpcu | 23 VI 2016 r. | Fot. Tomasz Kowalski
Kaplica-2016-02Kaplica cmentarna w Sierpcu | 23 VI 2016 r. | Fot. Tomasz Kowalski
Kaplica-2016-03Kaplica cmentarna w Sierpcu | 23 VI 2016 r. | Fot. Tomasz Kowalski
Kaplica-2016-04Kaplica cmentarna w Sierpcu | 23 VI 2016 r. | Fot. Tomasz Kowalski
Kaplica-2016-05Kaplica cmentarna w Sierpcu | 23 VI 2016 r. | Fot. Tomasz Kowalski
Kaplica-2016-06Kaplica cmentarna w Sierpcu | 23 VI 2016 r. | Fot. Tomasz Kowalski

Zniszczone zabytkowe nagrobki na cmentarzu parafialnym

Nawałnica jaka przeszła nad Polską w niedzielę 19 lipca 2015 roku wyrządziła wiele szkód w Sierpcu i okolicach, o czym informowały już lokalne media (>>). Wśród ogromu zniszczeń materialnych naszą i Państwa uwagę pragniemy przykuć na fakt zniszczenia bezcennych, historycznych nagrobków na sierpeckim cmentarzu parafialnym, przy ul. Kościuszki 25 (wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego 2.02.2012 pod nr A-1059 ; wg rej. NID – A-1116 z 15.02.2013).

OLYMPUS DIGITAL CAMERAOLYMPUS DIGITAL CAMERAPotężna wichura uszkodziła konar drzewa rosnącego nieopodal kaplicy cmentarnej, który odłamany, opadając na ziemię roztrzaskał 3 pomniki nagrobne, a 1 uszkodził. Warto podkreślić, że były to obiekty wyjątkowe – nie tylko ze względu na ich wartości artystyczne, ale również historyczne – upamiętniały bowiem ważne dla lokalnych dziejów postaci.

Najbardziej ucierpiał neogotycki piaskowcowy nagrobek wykonany przez firmę J. Szyllinga z Płocka stojący nad grobowcem księży GRABOWSKICH. Roztrzaskany na kilkadziesiąt większych i mniejszych kawałków pomnik upamiętniał: ks. Juliusza Grabowskiego (*1826 + 1886), prałata kustosza kapituły kolegiackiej pułtuskiej; matkę Józefę z Lisieckich Grabowską (*1804 +1888); oraz dziekana i proboszcza sierpeckiego w latach 1855-1890, ks. Makarego Grabowskiego (*1824 + 1890). Warto wspomnieć o największej zasłudze ks. Makarego, który spaloną, grożącą zawaleniem, zamkniętą z powodu złego stanu technicznego sierpecką farę (kościół parafialny śś. Wita Modesta i Krescencji) „podźwignął” z upadku i z pomocą parafian w latach 50. XIX wieku odrestaurował świątynię, doprowadzając ją do konsekracji, której dokonał biskup płocki Wincenty Chościak Popiel 10 lipca 1864 roku.

OLYMPUS DIGITAL CAMERAOLYMPUS DIGITAL CAMERAOLYMPUS DIGITAL CAMERAStojący tuż obok piaskowcowy pomnik nad grobem ks. Antoniego Grandyszewskiego (*1833 +1905), proboszcza w Kurowie w latach 1900-1902, w Borkowie w 1902 oraz w Rościszewie w latach 1902-1905, stracił wieńczący go ozdobny, kamienny krzyż i został znacznie potłuczony.

OLYMPUS DIGITAL CAMERAZnajdujący się dalej, nowszy, lastrykowy pomnik rodziny Szpakowskich został pozbawiony tablicy i znacznie uszkodzony.

OLYMPUS DIGITAL CAMERAKolejny nagrobek upamiętniający Wiktora Gałkowskiego (*1869 +1923) i jego najbliższą rodzinę został obtłuczony i stracił tablicę inskrypcyjną. Warto dodać, że Wiktor Gałkowski pełnił w czasach zaboru rosyjskiego funkcję Burmistrza Miasta Sierpca (w latach 1899-1902).

OLYMPUS DIGITAL CAMERAO zniszczeniach został powiadomiona Płocka Delegatura Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków. W dniu dzisiejszym trwały prace porządkowe prowadzone przez pracowników administracji cmentarza, pod nadzorem wydelegowanego urzędnika płockiego WUOZu.

Niepewny pozostaje dalszy los zniszczonych, zabytkowych nagrobków. Pamiętając brak reakcji w sprawie zniszczonego „przez podmuch wiatru” w 2011 roku, XIX-wiecznego grobu Witolda Waśniewskiego (>>) obawiam się, że i tu sprawa może utkwić w martwym punkcie.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Rodzi się dylemat – co zatem robić z drzewami na cmentarzu? Stanowią przecież one istotny element krajobrazu cmentarza, a ich usuwanie (przypomnijmy, że na ten temat kilka miesięcy temu przetoczyła się przez Sierpc fala gorącej dyskusji) jest obostrzone surowymi przepisami i restrykcjami nałożonymi przez WUOZ. Gdyby jednak i to nieszczęsne drzewo przynajmniej „prześwietlono” i usunięto zagrażające konary i gałęzie – do takiego stanu rzeczy by nie doszło i zabytkowe nagrobki stałyby dalej. Kto wie, być może usunięte ostatnio drzewa również wyrządziłyby jeszcze większe szkody w innych częściach cmentarza? I tak źle i tak niedobrze…